Ostatni letni wieczór, za którym już tęsknisz

Pamiętasz dokładną chwilę, gdy wieczór zmienił swój bieg?

Nie kiedy się skończył, chwilę przed tym. Kiedy światło zrobiło się bursztynowe i bezwysiłkowo pojawiła się u Ciebie myśl: to zaraz zniknie. Powietrze wciąż grzało, a głosy wciąż wybrzemiewały nieopodal. Jednak coś w Tobie już sięgało wstecz, próbując zatrzymać to, co jeszcze nie odeszło. To chwila, gdy przeczuwasz, że piękny moment zaraz stanie się przeszłością.

Czy to był smutek? A może coś cichszego. Rodzaj uwagi, którą ciało płaci, gdy wie, że coś jest dla Ciebie ważne?

Badanie potwierdza kontrintuicyjną hipotezę: myślenie o końcu doświadczenia potrafi wzmocnić czerpaną z niego przyjemność.— Jaime L. Kurtz, „Psychological Science” 2008[6]

Bo oto co odkryli badacze: myślenie o zbliżającym się końcu, prawdziwe pozwolenie sobie na poczucie, że coś się kończy, sprawia, że przeżywamy to mocniej. Pochylamy się nad chwilą, słuchamy uważniej, zostajemy odrobinę dłużej, niż planowaliśmy. Więc kiedy siedzisz na balkonie pod koniec sierpnia i czujesz ten niezrozumiały ciężar tęsknoty za czymś, w czym wciąż jesteś — czy psuje to wieczór? Czy może to znak, że naprawdę udało ci się być w tej chwili? I kiedy ostatnio był taki wieczór dla Ciebie?

Chodzi o jeden konkretny wieczór. Taki, gdzie rozmowa poszła w nieoczekiwane miejsce, gdzie nikt przez długi czas nie sięgnął po telefon, gdzie udało ci się powiedzieć coś prawdziwego i druga osoba nie mrugnęła okiem. Jak dawno to było? Kilka tygodni? Wiosna dwa lata temu?

Constantine Sedikides i Tim Wildschut, psycholodzy z Uniwersytetu w Southampton, którzy od lat badają wewnętrzne życie nostalgii, odkryli, że blisko 80% badanych doświadczało jej przynajmniej raz w tygodniu. Jej treścią niemal nigdy nie było miejsce ani rzecz. Niemal zawsze był to drugi człowiek, a samo przywołanie tego gorzkosłodkiego uczucia wzmacniało poczucie więzi i zamieniało tęsknotę w impuls, żeby wyciągnąć rękę.

Nostalgia jest zasobem psychologicznym, który chroni zdrowie psychiczne i mu sprzyja.— Zhou, Sedikides, Wildschut i Gao, „Psychological Science” 2008[5]

Tęsknota nie musi więc oznaczać braku. Może przypominać nam, że tamta osoba i tamten czas były dla nas ważne, prawdziwe. I że możemy to powtórzyć. Jak więc rozumiesz to, że właśnie teraz, podczas czytania tych słów, przypomina Ci się ktoś, do kogo dawno nie dzwoniłeś, nie dzwoniłaś?

Czy to możliwe, że ból związany z kończącym się latem wcale nie jest o lecie?

Jest taki niedzielny wieczór, gdzieś na przełomie sierpnia i września, kiedy robi się ciemno godzinę wcześniej niż miesiąc temu i stoisz przy oknie, nie wiedząc do końca, co z tym uczuciem zrobić. Coś w Tobie wie, że jeden rozdział dobiega końca, a drugi właśnie się rozpoczyna. Badanie opublikowane w Behavioral Sciences w 2024 roku pokazało, że takie momenty wyostrzają w nas jedno konkretne uczucie: potrzebę przynależności. A graniczne punkty czasu — koniec lata, początek miesiąca — sprzyjają temu, by za tą potrzebą pójść: wyciągnąć rękę, zamknąć dystans, który cicho rósł.

Silne poczucie ulotności może być dla nas czymś więcej niż melancholią. Może być dobrym kompasem i wskazać nam, do kogo zadzwonić, napisać, z kim się spotkać. Zaprosić tych, z którymi chcemy trwać we wspólnym przemijaniu.

Jeffrey Hall, badacz komunikacji z Uniwersytetu Kansas, przez lata śledził, jak przyjaźnie między dorosłymi naprawdę powstają i jak wygląda dynamika ich trwania. Jego wyniki, opublikowane w Journal of Social and Personal Relationships w 2019 roku, mówią coś, co większość z nas czuje, ale rzadko nazywa: bliska przyjaźń to jakieś 200 godzin wspólnego czasu. Zwykłe wieczory, niepozorne same w sobie, które zbierają się w to, że ktoś naprawdę Cię zna.

Ile takich godzin było tego lata?

A ile zamierzałeś, zamierzałaś spędzić — i to się nie wydarzyło?

Wiadomo, że mniejsza liczba zmian kontekstu w życiu sprawia, iż upływ czasu odbieramy jako szybszy.— Marc Wittmann i Sandrine Mella, „Timing & Time Perception” 2021[10]

Dorosłe życie nie odmawia ci tych wieczorów. Kalendarz po prostu zapełnia się, zanim zdążysz cokolwiek postanowić. Tydzień za tygodniem masz zadzwonić i tydzień za tygodniem to odkładasz — aż nagle sierpień się kończy. Stoisz przy oknie i tęsknisz za wersją siebie, która była obecna z ludźmi, na których ci zależy.

Ta tęsknota jest znakiem. Mówi ci wprost, co się dla Ciebie liczy — i za kim.

Badacze zajmujący się nostalgią wyprzedzającą — tym konkretnym bólem tęsknoty za czymś, w czym wciąż jesteś — widzą w niej sygnał wartości. Tęsknimy tylko za tym, co dla nas ważne, i sama ta tęsknota to potwierdza.

Więc kiedy to czujesz, to ściśnięcie w piersi ostatniego ciepłego wieczoru, niechęć, żeby wejść do środka, pragnienie, żeby światło zostało — na co to wskazuje?

Nie na lato, które się kończy.

Na człowieka — na rozmowę, która od dawna czeka na swoją kolej, i na spotkanie, którego wciąż nie umówiłeś, nie umówiłaś.

Ten wieczór jeszcze nie minął.

O kim teraz myślisz?